4 - هرگاه دولت ايران بخواهد راهى از تهران به كرانه‌ى دريا خزر بسازد در شرايط مساوى شركت روسى حق تقدم خواهد داشت . شركت بيمه حمل‌ونقل در سال 1315 قمرى دايره‌ى امتياز خود را وسعت داد و امتياز جديدى براى ساختن راه شوسه‌ى تهران به همدان از طريق قزوين از مظفر الدين شاه گرفت . مدت اين امتياز 75 ساله و شرايط آن براى ايران بسيار نامساعد بود ، زيرا روس‌ها با كسب امتياز راهسازى امتياز و انحصار استخراج معادن واقع در دو طرف راه‌هاى قزوين به انزلى و تهران به همدان را نيز از مظفر الدين شاه گرفتند . راه قزوين به انزلى و تهران به همدان كه هردو از لحاظ تجارت روسيه با ايران براى آن كشور ضرورت داشت ، به وسيله‌ى شركت‌هاى روسى ساخته شد و اين امتيازات را تا اواسط جنگ اول و انقلاب كبير روسيه ( 1917 ميلادى مطابق با 1336 قمرى ) برقرار و وصول عوارض راهدارى « 1 » و نظارت بر عبور و مرور در اين جاده‌ها در دست روس‌ها بود و در حين جنگ جهانى اول ، راه‌هاى مزبور براى حمل‌ونقل واحدهاى ارتش روسيه‌ى تزارى در شمال و غرب ايران به كار رفت . معادن قراجه‌داغ در سال 1316 قمرى ( 1898 ميلادى ) امتياز استخراج معادن قراجه‌داغ آذربايجان از طرف دولت ايران به شركت روسى كه نماينده‌ى آن نيكولاكور ماكوف ، مهندس روسى بود براى مدت 70 سال داده شد . تاريخ اين امتياز دهم جمادى الاولى سال 1316 بود و از تاريخ اول ذيقعده سال 1316 ( اول مارس 1899 ميلادى ) رسميت يافت . حوزه‌ى امتياز ، منطقه‌ى وسيعى از شمال آذربايجان در امتداد رود ارس بود كه از جنوب تا مرند و اهر امتداد داشت و دارنده امتياز حق داشت كه از كليه‌ى منابع زيرزمينى اين منطقه به استثناى فلزات قيمتى و جواهرآلات و نمك خوراكى و معادنى كه قبلا در اجاره يا امتياز و يا در تصرف اشخاص ديگر بود ، بهره‌بردارى كند و 16 درصد از سود خالص سنگ‌هاى معدنى معادن دولتى كه در ايران ذوب كند و صدى پنج از سود خالص معادن متعلق به اشخاص را به

--> ( 1 ) - دخل و خرج شركت بيمه‌ى حمل‌ونقل بابت راهدارى در سال 1328 قمرى ( 1910 ميلادى ) به نقل از كتاب گنج شايگان تأليف سيد محمد على جمال‌زاده بدين قرار بوده است : عايدى بابت وجوه حق العبور راه - 354027 منات و 17 كپك ، مجموع هزينه - 307355 منات و 77 كپك . منفعت خالص 46671 منات و 40 كپك معادل با 26000 تومان پول آن روز ايران .